Znicze, kwiaty, wieńce i stroiki, które jeszcze kilka dni temu zdobiły groby, teraz trafiają do kontenerów. Po Wszystkich Świętych cmentarze mierzą się z dużą ilością odpadów, a ich odbiór i zagospodarowanie stanowią wyzwanie organizacyjne i finansowe. Czy można pielęgnować pamięć o bliskich, jednocześnie ograniczając ilość śmieci? Przykłady z powiatu cieszyńskiego pokazują, że warto zacząć od prostych zmian.
Największy ruch na cmentarzach już za nami, ale porządkowanie grobów w wielu miejscach nadal trwa. Wyrzucane są wypalone znicze, zwiędłe kwiaty, stare wiązanki i dekoracje, które nie przetrwały jesiennej pogody. Wystarczy spojrzeć na kontenery przy nekropoliach, by zobaczyć, jak wiele odpadów wiąże się z pielęgnowaniem pamięci o zmarłych.
Cmentarz to nie śmietnik
Problem nie ogranicza się do kilku dni w roku. Na cmentarzach śmieci przybywa przez cały czas, a okres Wszystkich Świętych tylko wyraźnie pokazuje skalę zjawiska. Dochodzi do tego kwestia właściwej segregacji, kosztów wywozu i nieodpowiedzialnego korzystania z pojemników.
Na problem odpadów zwróciła uwagę gmina Zebrzydowice, gdzie przypominano, że cmentarne kontenery nie służą do pozbywania się śmieci z gospodarstw domowych. Obok wypalonych zniczy i zwiędłych kwiatów pojawiały się worki z odpadami komunalnymi, tekstylia, resztki jedzenia, gruz, a nawet odpady wielkogabarytowe.
Takie zachowanie utrudnia utrzymanie porządku i zwiększa ilość odpadów, za których odbiór trzeba zapłacić. Pojemniki przeznaczone do obsługi cmentarzy mają określoną funkcję. Nie powinny zastępować selektywnej zbiórki odpadów ani punktów, w których można oddać przedmioty wymagające specjalnego zagospodarowania.
Znicz nie musi być jednorazowy
Jednym z najprostszych sposobów na ograniczenie cmentarnych odpadów jest ponowne wykorzystywanie zniczy. Szklana osłona, która nie jest uszkodzona, może służyć przez wiele sezonów. Wystarczy wymienić wkład, zamiast kupować nowy lampion przy każdej wizycie na cmentarzu.
W Cieszynie pomyślano o tym w praktyce. Na czterech cmentarzach komunalnych zamontowano zniczodzielnie, czyli specjalne regały, na których można zostawić nieuszkodzone znicze bez wkładu, aby posłużyły innym osobom. Każdy może skorzystać z takiego rozwiązania bez konieczności kupowania kolejnej dekoracji. To przykład gospodarki obiegu zamkniętego w codziennym wydaniu.
Sztuczne kwiaty, realny problem
Kolejnym wyzwaniem są wieńce, bukiety i stroiki. Sztuczne kwiaty mają tę zaletę, że długo zachowują wygląd, ale po zniszczeniu mogą stać się trudnym do zagospodarowania odpadem. Plastikowe liście, tkaniny, druty, pianka florystyczna i inne elementy są ze sobą połączone, co utrudnia ich rozdzielenie i recykling.
Nie oznacza to, że trzeba wyrzucać wszystkie sztuczne dekoracje. Jeśli są w dobrym stanie, warto wykorzystać je ponownie. Właśnie na tym polega rozsądne podejście do ekologii: nie na wymianie wszystkich ozdób na nowe, lecz na kupowaniu mniej i korzystaniu z tego, co już mamy.
Przy kolejnych wizytach na cmentarzu można wybierać prostsze kompozycje, wykonane z naturalnych materiałów. Gałązki iglaste, szyszki czy żywe kwiaty również mogą być piękną ozdobą grobu. Warto ograniczać plastikowe opakowania i elementy, których nie da się później łatwo oddzielić od pozostałych części dekoracji.
Ważne jest również to, by nie wymieniać wszystkich kwiatów i stroików wyłącznie dlatego, że minęło święto. Jeśli nadal wyglądają dobrze, mogą pozostać na grobie. Takie podejście pozwala ograniczyć odpady bez rezygnowania z troski o estetykę miejsca spoczynku bliskich.
Trudy segregacji
Segregacja cmentarnych odpadów nie zawsze jest prosta. Szklany znicz z plastikową pokrywką, metalowymi elementami i resztkami wosku nie jest tym samym co czysta szklana butelka. Z kolei sztuczny wieniec, w którym połączono kilka różnych materiałów, trudno rozdzielić na poszczególne frakcje. Dlatego przed wyrzuceniem dekoracji warto sprawdzić oznaczenia pojemników i zasady obowiązujące na danej nekropolii. Nie należy automatycznie zakładać, że każdy szklany znicz nadaje się do pojemnika na szkło opakowaniowe. Wątpliwości warto wyjaśnić z zarządcą cmentarza.
Osobnej uwagi wymagają znicze elektryczne i modele LED. Po zużyciu mogą stać się elektroodpadami, a baterie wymagają odpowiedniego postępowania. Nie powinny trafiać do przypadkowego kontenera tylko dlatego, że przestały działać.
Istotna jest także organizacja zbiórki. Przepełnione pojemniki nie zachęcają do prawidłowego segregowania, a pozostawianie worków i dekoracji obok kontenerów powoduje bałagan. Odpowiedzialność spoczywa więc zarówno na osobach odwiedzających cmentarze, jak i na ich zarządcach, którzy powinni zapewnić czytelne oznaczenia i odpowiednią organizację odbioru odpadów.
Troska, która nie kończy się na grobie
Po Wszystkich Świętych cmentarze stopniowo wracają do codziennego rytmu. Znikają tłumy, a pracownicy porządkują teren i odbierają kolejne partie odpadów. To dobry moment, by zastanowić się, czy część z nich nie mogłaby w ogóle nie powstać.
Przykład Zebrzydowic przypomina, że wspólna przestrzeń wymaga odpowiedzialności. Cieszyńskie zniczodzielnie pokazują natomiast, że nawet niewielka inicjatywa może pomóc ograniczyć marnowanie przedmiotów.
Ekologiczne podejście do cmentarzy nie powinno oznaczać oceniania innych ani rezygnacji z rodzinnych zwyczajów. Może być natomiast okazją do zmiany przyzwyczajeń. Nie trzeba przynosić coraz większej liczby zniczy i dekoracji, aby pokazać, że pamiętamy o bliskich. Pamięć o tych, którzy odeszli, nie musi pozostawiać po sobie góry śmieci. Możemy nadal pielęgnować tradycję, zapalać światła i przynosić kwiaty, a jednocześnie świadomie wybierać, co zostawiamy na grobach. Troska o miejsce spoczynku bliskich to również troska o środowisko, w którym żyjemy my i kolejne pokolenia. (kredo)
