Miejsca, w których wiedza o naturze nabiera realnych kształtów
Postaw na zieloną edukację!
Ruszyła kolejna edycja konkursu „Zielona Pracownia”, organizowanego przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Już po raz 12. organy prowadzące placówki oświatowe z terenu naszego województwa mogą starać się o pieniądze przeznaczone na tworzenie w murach szkół podstawowych i średnich miejsc sprzyjających nauce i eksperymentom.
Katowicki fundusz wspiera tworzenie nowoczesnych, zielonych pracowni: przyrodniczych, biologicznych, ekologicznych, geograficznych, chemiczno-fizycznych i geologicznych. Dotacje pokrywają do 80 proc. kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia, a maksymalne kwoty, jakie można uzyskać, to 60 tys. zł. To spory zastrzyk pieniędzy pozwalający na aranżowanie naprawdę ciekawych edukacyjnych przestrzeni, czego przykładów w powiecie cieszyńskim nie brakuje. W ostatnich latach bowiem zielone pracownie powstają tutaj jak grzyby po deszczu. Tylko w ostatnich miesiącach wzbogaciły się o nie trzy szkoły ponadpodstawowe. Pracownie powstały w Zespole Szkół im. Władysława Szybińskiego w Cieszynie (na zdjęciu), II Liceum Ogólnokształcącym im. Mikołaja Kopernika w Cieszynie oraz w Liceum Ogólnokształcącym im. Pawła Stalmacha w Wiśle.
Termin składania wniosków w 12. edycji konkursu „Zielona Pracownia 2026” mija 30 stycznia 2026 r. To doskonała okazja, by stworzyć przestrzeń, która rozbudza ciekawość, pasje i ekologiczną świadomość uczniów. W ramach ostatnich edycji konkursu „Zielona Pracownia” Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach dofinansował setki takich projektów, a łączna suma wsparcia przekroczyła kilka milionów złotych.
Zielone pracownie to nie tylko dobrze wyposażone sale dydaktyczne z najnowszym sprzętem i pomocami naukowymi, ale przede wszystkim miejsca, które inspirują uczniów do aktywnego poznawania świata i rozwijania pasji badawczych. Dzięki nim lekcje stają się bardziej interaktywne – młodzi ludzie mogą samodzielnie prowadzić doświadczenia, obserwacje czy projekty ekologiczne, co sprzyja lepszemu zrozumieniu zjawisk przyrodniczych oraz kształtowaniu świadomej postawy proekologicznej.
Inwestycja w takie pracownie to inwestycja w przyszłość – pozwala łączyć teorię z praktyką i przygotowuje młodych ludzi do wrażliwej i odpowiedzialnej roli w ochronie środowiska. Zielone laboratoria edukacji stają się w ten sposób zielonym sercem szkoły – miejscem, w którym wiedza o naturze nabiera realnych kształtów.
Co więcej, zielone pracownie to również impuls do poszerzania oferty edukacyjnej. Szkoły planują w nich nie tylko tradycyjne lekcje, ale także zajęcia projektowe, warsztaty terenowe czy lekcje łączone z wykorzystaniem nowoczesnych technologii oraz obserwacji środowiska lokalnego. Tego typu aktywności rozwijają umiejętności krytycznego myślenia, pracy zespołowej i odpowiedzialności za otaczającą przyrodę.
Tworzenie zielonych pracowni sprzyja również integracji środowiska szkolnego z lokalną społecznością – poprzez organizację otwartych zajęć, prezentacji projektów uczniowskich, a nawet warsztatów dla rodzin i mieszkańców regionu. Dzięki temu edukacja ekologiczna staje się wspólną misją szkoły i społeczności Śląska Cieszyńskiego, kształtując kolejne pokolenia świadomych i aktywnych obywateli. (kredo)
Ustroń przyjazny mieszkańcom
Pod Czantorią w ostatnich miesiącach pojawiło się kilka proekologicznych projektów i przedsięwzięć, o których na przełomie lat warto wiedzieć.
Jak informuje burmistrz Ustronia, Paweł Sztefek, samorząd pozyskał znaczne sumy pieniężne na montaż jedenastu instalacji fotowoltaicznych oraz dziewięciu magazynów energii. Instalacje fotowoltaiczne pojawią się placówkach oświatowych, przychodni zdrowia, Miejskiej Bibliotece Publicznej i na stadionie użytkowanym przez Kuźnię Ustroń. Wartość projektu to blisko 2,5 mln zł.
Z kolei przy Szkole Podstawowej nr 1 w Ustroniu powstanie „Eko pracownia pod chmurką”. Miasto podpisało też umowę na realizację „Zielonej przestrzeni” w Hermanicach oraz realizuje zadanie o nazwie „Aktywny plac zabaw” przy miejskim żłobku. Na te zadania Ustroń otrzymał dofinansowanie z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Ponadto w ramach konkursu „Zielona Przestrzeń 2025”, organizowanego przez tę instytucję, Ustroń pozyskał 160 tys. zł dofinansowania na odnowienie i uporządkowanie przestrzeni parkowej między ulicami Mickiewicza a Słoneczną. Park zyska m.in. nowe nasady, miejsce do gry w szachy.
– To krok w stronę stworzenia w Ustroniu miejsc przyjaznych mieszkańcom, parków czy terenów rekreacyjnych, które uczynią nasze otoczenie zdrowszym i piękniejszym. To już kolejny projekt zielonej przestrzeni w naszym mieście – mówi Paweł Sztefek. Całkowita wartość tego projektu to 240 tys. zł. Miasto włoży w niego 75 tys. zł.
Do końca lutego w Ustroniu potrwać ma proces wymiany wszystkich punktów świetlnych, energochłonnego oświetlenia ulicznego na oprawy uliczne LED. Ustroński radny, Damian Ryszawy, zauważa, że dzięki tej wymianie miasto zyska realne oszczędności w wydatkach bieżących, poprawę bezpieczeństwa pieszych oraz kierowców, bardziej zaawansowane technologicznie rozwiązania. (mc)
Koniec nadużyć w „Czystym Powietrzu”?
Program „Czyste Powietrze” pozostaje jednym z najważniejszych projektów proekologicznych w Polsce, umożliwiając właścicielom domów jednorodzinnych uzyskanie dotacji na wymianę źródeł ciepła i termomodernizację budynków. Również i w 2026 roku stanowi kluczowy element polityki klimatycznej naszego kraju, łącząc wsparcie finansowe z edukacją ekologiczną i promocją odnawialnych źródeł energii.
„Czyste Powietrze” to największy w Polsce rządowy program dotacyjny skierowany do właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych. Jego głównym celem jest poprawa efektywności energetycznej budynków oraz redukcja emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Funkcjonuje od 2018 roku i jest realizowany przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej we współpracy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej i pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Nowe zasady, większe bezpieczeństwo
Przypomnijmy, że na początku 2025 roku program „Czyste Powietrze” przeszedł reformę, która zapewniła większą ochronę osób korzystających z dofinansowania do wymiany kopciucha i termomodernizacji domu. Ci, którzy korzystali z poprzedniej edycji programu i padli ofiarą nieuczciwych firm wykonawczych, nie zostaną pozostawieni bez pomocy. Na początku 2026 roku rząd ma przyjąć projekt ustawy o pomocy poszkodowanym w programie „Czyste Powietrze”.
Projekt ustawy o pomocy beneficjentom- osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją programu „Czyste Powietrze”- został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. To odpowiedź na rosnącą skalę problemów związanych z koniecznością zwrotu dotacji wypłacanych na starych zasadach programu „Czyste Powietrze”, przed jego reformą.
– To jest tak ważny temat dla beneficjentów, że mam nadzieję, że projekt ustawy zostanie jednogłośnie przegłosowany- mówił w grudniu Robert Gajda, zastępca prezesa zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Nieprawidłowości były poważne
Jak wykazały kontrole, część wykonawców przed reformą programu działała w sposób umyślny na szkodę właścicieli domów- np. pobierała z programu zaliczki, ale nie wykonała prac. W takich przypadkach odpowiedzialność spada na beneficjenta programu, mimo że sam został oszukany. Dzięki projektowanym przepisom, będzie można pomóc poszkodowanym beneficjentom.
Jak wyjaśnia NFOŚiGW, w starym programie akceptowano wnioski niemal automatycznie i wypłacano pieniądze bez rzetelnej weryfikacji. Tymczasem nieprawidłowości były poważne i systemowe. Najczęstsze problemy to: fikcyjne faktury i nieistniejące prace termomodernizacyjne, zawyżanie kosztów na fakturach, aby maksymalizować zwrot dotacji, brak rzeczywistego nadzoru nad jakością wykonanych prac, brak wykonania prac pomimo podjętej zaliczki, nieprawidłowe realizacje umów, wymienianie samego „kopciucha”, bez ocieplenia, co kończyło się „rachunkami grozy”.
Warto wiedzieć, że WFOŚiGW mają prawo do kontroli i wstrzymania wypłaty środków w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości. Wszelkie odstępstwa od zasad, np. zawyżanie kosztów na fakturach, uznawanie kosztów niekwalifikowanych, przymykanie oka na błędy wykonawców, mogłoby spowodować, że w przyszłości to beneficjent musiałby zwracać dotacje. Przykłady? Na wniosku nie przedstawiono jakiegokolwiek uzasadnienia wysokości kosztów, a wykonawca doliczył „koszty pośrednie”, które stanowiły ponad 80 proc. kwoty na fakturze. W tej sytuacji WFOŚiGW poinformował beneficjenta, że jego koszt jest zawyżony i nie ma możliwości pokrycia wszystkich tych kosztów dotacją, ponieważ większa część kwot z faktur wystawionych przez wykonawcę to jego marża, a nie wartość towaru. W koszcie zarówno samych okien jak i drzwi cena metra kwadratowego mieściła się w przyjętych uśrednionych cenach rynkowych, natomiast wysokość marży i kosztów pośrednich zdecydowanie zawyżała wartość przedsięwzięcia, których nie można pokryć z pieniędzy publicznych, np. za drzwi, których cena rynkowa wynosi ok. 4 tys. zł, a na fakturze wystawiono kwotę 10,8 tys. zł. I wiele, wiele podobnych przykładów. Weryfikacja tych kosztów to nie przejaw złej woli, lecz obowiązek troski o beneficjenta oraz dbania o finanse publiczne.
Konieczność uzyskania dodatkowych wyjaśnień wydłuża także proces oceny i wypłaty środków. Jest to jednak działanie niezbędne z punktu widzenia gospodarności, chroniące interes ludzi składających wnioski o dotacje. Odmowa wypłaty w takich sytuacjach mogłaby skutkować koniecznością zwrotu wcześniej wypłaconej zaliczki. Dlatego WFOŚiGW umożliwiają wielokrotne uzupełnianie dokumentacji, działając w interesie beneficjentów i zgodnie z zasadą racjonalnego wydatkowania środków publicznych. Beneficjenci otrzymują zazwyczaj jedno czy dwa wezwania do uzupełnienia dokumentów. Zdarzają się przypadki wymagające od trzech do sześciu, a nawet i więcej interwencji, co wynika z faktu, że przekazane korekty nadal zawierają błędy.
Przywrócić zaufanie
Na koniec września w bazie danych NFOŚiGW dotyczącej zgłoszeń o postępowaniach organów ścigania, UOKiK oraz nadużyciach finansowych zarejestrowano 477 spraw- a liczba nowych zgłoszeń stale rośnie. Zawiadomienia trafiały zarówno od WFOŚiGW, jak i samych beneficjentów.
Projekt ustawy przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska i NFOŚiGW we współpracy z innymi resortami, NFOŚiGW oraz WFOŚiGW zakłada ochronę poszkodowanych i wprowadzenie mechanizmu umożliwiającego dochodzenie należności bezpośrednio od wykonawców. Projekt przewiduje m.in. możliwość zawieszenia ściągania nierozliczonych zaliczek od poszkodowanych beneficjentów.
Planowane nowe regulacje mają przywrócić poczucie bezpieczeństwa i zaufania do programu- jednego z głównych narzędzi poprawy jakości powietrza w Polsce.
Ustawa to część większego planu porządkującego funkcjonowanie „Czystego Powietrza”. NFOŚiGW i WFOŚiGW prowadzą intensywne działania, które mają zmniejszyć ryzyko nadużyć i zwiększyć bezpieczeństwo beneficjentów.
Najważniejsze zmiany w programie obowiązujące od 31 marca 2025 r. to: tabela kosztów jednostkowych, która ogranicza zawyżanie cen przez wykonawców, prefinansowanie do 35 proc. i wypłacane pod kontrolą operatora, obowiązkowy audyt energetyczny wykazujący konieczne inwestycje, które przyniosą realne efekty.
Ważną rolę w programie pełnią operatorzy – gminy oraz WFOŚiGW – którzy bezpłatnie pomagają uboższym mieszkańcom. Prefinansowanie oraz najwyższy poziom dofinansowania odbywają się obowiązkowo z ich udziałem. To zwiększa bezpieczeństwo beneficjentów.
By rozliczanie było szybsze
Równocześnie WFOŚiGW wprowadziły rozwiązania, by znacząco przyspieszyć rozliczanie wniosków o płatność. Tylko w ubiegłym roku było ich prawie 200 tys. – wszystkie zostały rozliczone, a niewielka liczba wymaga uzupełnienia i teraz WFOŚiGW procedują wnioski z tego roku. W latach 2024–2025 wypłaty dofinansowania przekroczyły rekordowe 10 mld zł i wyniosły więcej niż przez pięć poprzednich lat łącznie.
Finansowanie programu pozostaje w pełni zabezpieczone- dzięki środkom z Krajowego Planu Odbudowy, programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko oraz Funduszu Modernizacyjnego.
Od początku programu Czyste Powietrze, który ruszył we wrześniu 2018 r. podpisano 945 tys. umów o dofinansowanie, a wypłaty osiągnęły prawie 19 mld zł. Beneficjenci programu zrealizowali ponad 551 tys. inwestycji, w tym wymienili 450 tys. kopciuchów. (kredo)
